โลมาสปินเนอร์ นักหมุนตัว ประจำทะเลโซนร้อน

J. Kanji
11 ม.ค. 26
16:26
3 views

โลมาสปินเนอร์ นักหมุนตัว คือโลมาที่ขึ้นชื่อเรื่อง การกระโดดพุ่งขึ้นจากผิวน้ำ แล้วหมุนตัวควงสว่านกลางอากาศ เรียกเสียงว้าวจากคนบนเรือ ได้แทบทุกครั้ง และยังเป็นทั้งสายล่า และสายโชว์ที่ใช้ชีวิตอยู่ ตามน่านน้ำอุ่นรอบโลก แค่เห็นเงาโผล่ขึ้นมาหมุนไม่กี่ที ก็รู้เลยว่านี่คือดาวเด่น ของทะเลเขตร้อน

ชื่อวิทยาศาสตร์ รูปร่าง และถิ่นอาศัยโลมาสปินเนอร์
ลักษณะ และไลฟ์สไตล์กลางวัน–กลางคืน และชีวิตเป็นฝูง
ภัยคุกคาม และการอนุรักษ์โลมาสปินเนอร์

โลมาสปินเนอร์ นักหมุนตัว คือใคร ?

โลมาสปินเนอร์ถูกบรรยายครั้งแรกในปี 1828 โดยนักธรรมชาติวิทยาชาวอังกฤษ John Edward Gray มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Stenella longirostris อยู่ในตระกูล โลมาปากยาว ขนาดเล็ก พบได้แทบทุกมหาสมุทรในเขตร้อน ทั้งฝั่งแปซิฟิก แอตแลนติก และอินเดีย รวมถึงโซนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ที่เราอยู่ด้วย

เขามีหลาย “ซับสปีชีส์” เช่น

S. l. longirostris หรือ Gray’s spinner dolphin ที่กระจายกว้างทั่วโลก
S. l. orientalis แถบแปซิฟิกตะวันออก
S. l. centroamericana แถวชายฝั่งอเมริกากลาง
S. l. roseiventris หรือ dwarf spinner dolphin ที่ตัวเล็กเป็นพิเศษแถว เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และออสเตรเลียเหนือ

สิ่งที่ทำให้โลมาสปินเนอร์ โดดเด่นที่สุดคือ “ท่าหมุน” เขาจะพุ่งออกจากผิวน้ำ แล้วหมุนตามแกนลำตัวกลางอากาศ ได้ถึงประมาณ 2–7 รอบในครั้งเดียว ก่อนตกลงน้ำด้านข้าง เหมือนกำลังโชว์สเต็ปกายกรรม อยู่ตลอดเวลา (26 ธันวาคม 2025) [1]

รูปร่าง สีสัน และขนาดตัวของโลมาสปินเนอร์

แม้จะดูตัวเล็ก แต่โลมาสปินเนอร์ ก็ไม่ได้จิ๋วขนาดปลาเล็ก เขามีลำตัวยาวประมาณ 1.6–2.2 เมตร หนักราว 50–75 กิโลกรัม โดยบางแหล่งข้อมูลรายงาน สูงสุดได้ใกล้ 90–95 กิโลกรัมเลยทีเดียว ลักษณะเด่นคือ

ลำตัวเรียวยาว เหมาะกับการว่ายน้ำเร็ว และกระโดด
ปากหรือ rostrum ยาวเรียว (long-snouted)
ครีบหลังมักเป็นทรงสามเหลี่ยมโค้ง ๆ
ลายสีสามส่วน ด้านหลังสีเทาเข้ม สีเทาอ่อนบริเวณด้านข้าง และท้องเกือบขาว พร้อมแถบสีเข้ม พาดจากตาถึงครีบหน้า

สีแบบนี้ไม่ได้มีไว้สวย ๆ อย่างเดียว แต่ช่วย “พรางตัว” ในน้ำด้วย ด้านหลังสีเข้มกลมกลืน กับน้ำทะเลลึก เมื่อถูกมองจากด้านบน ส่วนท้องสีอ่อนช่วยกลืน กับแสงจากผิวน้ำ เมื่อตัวผู้ล่ามองจากด้านล่าง เป็นดีไซน์คลาสสิกของโลมา และปลานักล่าหลายชนิด

บ้านของโลมาสปินเนอร์ ใช้ชีวิตทั้งใกล้ฝั่งและกลางทะเลลึก

โลมาสปินเนอร์ไม่ได้จำกัดตัวเอง แค่แถวเกาะท่องเที่ยวสวย ๆ แต่มีตั้งแต่ฝูงที่อยู่ไกลฝั่ง ในทะเลเปิด ไปจนถึงฝูงที่ชอบวนเวียนอยู่แถวเกาะ และไหล่ทวีป รอบ ๆ ธารน้ำลึก หรือ canyon ใต้ทะเล เช่น แถบ San José Canyon ในอเมริกากลาง ที่เคยบันทึกพบฝูงใหญ่ รวมกันถึงราว 2,000 ตัวในพื้นที่เดียว

ในหลายประเทศเขตร้อน เช่น ฮาวาย ไต้หวัน ศรีลังกา โลมาสปินเนอร์กลายเป็น “ดาราประจำเรือดูโลมา–วาฬ” เพราะออกมาว่ายใกล้เรือ โชว์ควงสว่านให้เห็นบ่อย ๆ จนถูกจัดว่าเป็นหนึ่งในโลมาขนาดเล็ก ที่พบได้บ่อยที่สุด ในน่านน้ำเขตร้อน หลายแห่งของโลก

ไลฟ์สไตล์ทั้งวัน กลางวันพักในอ่าว กลางคืนออกล่า

วงจรชีวิตหนึ่งวันของโลมาสปินเนอร์ ค่อนข้างชัดเจน โดยเฉพาะประชากรแถวฮาวาย ที่มีข้อมูลละเอียดจาก NOAA ข้อมูลพวกนี้ ช่วยให้เราเห็นภาพกิจวัตร 24 ชั่วโมง ของพวกมันได้ชัดมากขึ้น

กลางคืน: ฝูงโลมาจะออกหากิน ในทะเลเปิด ลึกลงไปประมาณ 200–300 เมตร เพื่อไล่ล่าปลาเล็ก หมึก และกุ้งที่ขึ้นมาจาก “ชั้น scattering layer” ใต้ทะเลลึก พวกเขามักล่าเป็นกลุ่มใหญ่ ช่วยกันต้อนเหยื่อให้แน่น แล้วค่อยผลัดกันเข้าไปกิน
กลางวัน: หลังจากล่าทั้งคืน โลมาจะว่ายกลับเข้ามาในอ่าวตื้น ๆ ที่สงบเพื่อ “พักฟื้น” หลับตื้น ๆ ดูแลลูกอ่อน และลดพลังงานที่ใช้ ทั้งวันอาจใช้เวลา 4–5 ชั่วโมงในโหมดพักขยับช้า ๆ แนวแถวเรียงกันในน้ำตื้น

พฤติกรรมพักแบบนี้สำคัญมาก งานวิจัยระยะยาวในปี 2018 รายงานว่าโลมาสปินเนอร์ ใช้เวลาพักเฉลี่ยราว 61.7% ของเวลากลางวัน แปลว่าถ้าถูกรบกวน ช่วงนี้บ่อย ๆ จะกระทบกับสมดุลชีวิตทั้งวัน ของพวกมันโดยตรง (24 ตุลาคม 2018) [2]

ชีวิตเป็นฝูงขนาดใหญ่ ของโลมาสปินเนอร์ และนิสัยขี้เล่น

จุดเด่นอีกอย่างของโลมาสปินเนอร์ คือการอยู่เป็นฝูงใหญ่ ตั้งแต่หลักสิบ ไปจนถึงหลักร้อย และในบางพื้นที่อาจรวมตัว เป็นฝูงใหญ่กว่าพันตัว ในช่วงที่อาหารสมบูรณ์ หรือเส้นทางอพยพตัดกัน ด้านสังคมเขาไม่ได้อยู่กันมั่ว ๆ แต่มีโครงสร้างหลวม ๆ เช่น

แม่กับลูกตัวเล็ก ที่เกาะกันเป็นกลุ่มสนิท
กลุ่มวัยรุ่นโลมาที่ชอบเล่นน้ำ กระโดดหมุน ประลองสกิล
โลมาบางตัวมี “เพื่อนสนิท” ที่ออกหากินด้วยกันซ้ำ ๆ หลายปี ตามงานวิจัยด้านความสัมพันธ์ ของสปินเนอร์ในฮาวาย

ส่วนท่าหมุนที่เราชอบดู นักวิจัยเสนอหลายสมมติฐาน เช่น

ใช้เป็นสัญญาณสื่อสารทางเสียง เวลาตกลงกันในฝูง
เขย่าพวกปรสิต เช่น remora ที่เกาะตัวออกไป
หรืออาจเป็นท่าโชว์พลัง และสุขภาพดี คล้ายสัตว์หลายชนิด ที่ใช้การกระโดดเป็น “ภาษากาย” ในฝูงเอง

สถานะอนุรักษ์และภัยคุกคาม ที่โลมาสปินเนอร์ต้องเจอ

เรื่องสถานะอนุรักษ์ ของโลมาสปินเนอร์มีความ “งงเบา ๆ” อยู่เหมือนกัน เพราะข้อมูลอัปเดตไม่เท่ากันในแต่ละระดับ

ระดับโลกของ IUCN เคยจัด Stenella longirostris เป็นหมวด Data Deficient (DD) หรือ “ข้อมูลไม่เพียงพอ” ทำให้ยังบอกยากว่า ประชากรทั่วโลก ลดลงแค่ไหน
ขณะเดียวกัน หลายงานวิจัยระดับภูมิภาค มักพูดถึงโลมาสปินเนอร์ว่า “มีแนวโน้มยังพบได้บ่อย” และมักถูกอ้างอิงรวม ๆ กับกลุ่มชนิดที่สถานะ ยังไม่วิกฤต แต่ก็ย้ำว่าแรงกดดันจากมนุษย์ กำลังเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน

ภัยคุกคามหลัก ๆ ได้แก่

การติดอวน และเรือประมงทูน่าแบบ purse seine: ในแปซิฟิกตะวันออก มีข้อมูลว่าการล่าทูน่า ที่ใช้โลมานำทาง ทำให้โลมาสปินเนอร์ (โดยเฉพาะสายพันธุ์ย่อยแถบนั้น) ลดลงเหลือน้อยกว่า ประมาณหนึ่งในสามของจำนวนเดิม และฟื้นตัวช้ามาก แม้อัตราการฆ่า จะลดลงแล้วก็ตาม
การติดอวน gillnet และอุปกรณ์ประมงอื่น ๆ: มีการประเมินว่าโลมาสปินเนอร์ เป็นหนึ่งในกลุ่มโลมาฟันคม ที่ได้รับผลกระทบ จากการติดอวนลอย อย่างมีนัยสำคัญ
การท่องเที่ยวที่ใกล้ชิดเกินไป: ในฮาวาย มีการออกกฎห้ามว่ายน้ำ เข้าใกล้โลมาสปินเนอร์ ในระยะน้อยกว่า 50 หลา (ประมาณ 45 เมตร) ตั้งแต่ปี 2021 เพราะไปขัดช่วงพักกลางวันของเขา และมีเคสจับกุมนักท่องเที่ยว ที่ฝ่าฝืนกฎนี้จริง ๆ (28 กันยายน 2021) [3]

โลมาสปินเนอร์ นักหมุนตัว กับบทสรุป

โลมาสปินเนอร์ นักหมุนตัว คือโลมาขนาดเล็ก ที่ทั้งขี้เล่น หมุนตัวเก่ง และเป็นหน้าตาของทะเลเขตร้อน ที่ยังเต็มไปด้วยชีวิต ในขณะเดียวกัน พวกเขาก็เป็นตัวเตือนว่า เราต้องจริงจังกับการท่องเที่ยว อย่างมีระยะห่าง และการประมง แบบรับผิดชอบ ถ้าไม่อยากให้เสียงหมุนตัวของเขา หายไปจากทะเล

โลมาสปินเนอร์หมุนได้กี่รอบเวลากระโดด ?

จากการศึกษาพฤติกรรม และข้อสังเกตของทั้งนักวิทยาศาสตร์ และหน่วยงานอย่าง NOAA รายงานว่าบางตัว สามารถหมุนได้ประมาณ 2–7 รอบในการกระโดดหนึ่งครั้ง ขึ้นอยู่กับความเร็ว ที่ใช้ก่อนพุ่งออกจากน้ำ และแรงหมุน ที่ใส่ตอนดีดตัวขึ้น

โลมาสปินเนอร์มีอายุเฉลี่ยกี่ปี ?

ข้อมูลจากฐานข้อมูลสัตว์ทะเล และองค์กรด้านอนุรักษ์ หลายแห่งระบุว่า โลมาสปินเนอร์มีอายุเฉลี่ยราว 20–25 ปี หากสิ่งแวดล้อม และอาหารยังดี แต่แน่นอนว่าในธรรมชาติจริง อาจมีตัวที่อายุสั้น หรือยืนยาวกว่านี้ตามสุขภาพ และระดับภัยคุกคาม ที่เจอในพื้นที่นั้น ๆ